ABC zwolnionego pracownika

Coraz częstsze doniesienia o redukcji zatrudnienia w firmach budzą niepokój i powodują powszechną obawę przed skutkami kryzysu. Nawet osoby dotąd spokojne o swoje posady, zdają sobie sprawę z dynamiki zmian w sytuacji gospodarczej kraju i tracą poczucie bezpieczeństwa. Zwalniani pracownicy, często sfrustrowani i pozbawieni perspektyw na przyszłość, dają ujście swoim negatywnym emocjom, doprowadzając do strajków, a czasem posuwając się nawet do rozwiązań siłowych i wykradania tajnych danych z firm. Informacje medialne o podobnych incydentach potęgują wrażenie braku stabilizacji na rynku pracy.

Co może spotkać osobę tracącą pracę w wyniku kryzysu?

Zwolnienia spowodowane kryzysem mogą mieć różny charakter. To, jak zostanie potraktowany pracownik zależy w dużej mierze od kadry zarządzającej przedsiębiorstwem - jej świadomości problemu, nastawienia do pracowników, sposobu zarządzania finansami firmy. Mogą zdarzyć się następujące sytuacje:

1.    Zwolnienie grupowe w firmie zatrudniającej powyżej 20 pracowników, zwolnienie indywidualne uzasadnione trudną sytuacją finansową pracodawcy:

• odprawa w ustawowo przewidzianej wysokości (maksymalnie piętnastokrotność najniższego wynagrodzenia),
• odprawa korzystniejsza finansowo, wynegocjowana w wyniku porozumienia zbiorowego,
• program outplacementowy zlecony przez pracodawcę firmie zewnętrznej,
• mieszane rozwiązania zawierające powyższe korzyści,
• sądzenie się z pracodawcą o zaległe wynagrodzenie i odprawę, w sytuacji upadłości firmy i nieuczciwości jej zwierzchników;
  

2.    Zwolnienie indywidualne uzasadnione inaczej niż sytuacją ekonomiczną firmy (nieuczciwi pracodawcy doszukują się często małej wydajności pracowników, problemów dyscyplinarnych);

3.    Zwolnienie „na własne życzenie”, wymuszone przez nieuczciwego pracodawcę.

Przykłady dobrej praktyki i Czarne charaktery w biznesie

Sytuacja ekonomiczna firm jest bardzo dynamiczna. Obecna zła passa może się odwrócić w wyniku polityki naprawczej. Za jakiś czas firmy, które zwalniają masowo pracowników mogą odbić się od dna i zacząć obsadzać zredukowane stanowiska. Przedsiębiorstwom, które inwestowały w swój personel, podnosząc jego kwalifikacje, będzie zależało na odzyskaniu swoich fachowców. Dlatego właśnie przewidujący pracodawcy starają się poprzez odprawy i wspomaganie zwalnianych na rynku pracy, zostawić po sobie dobre wrażenie. Coraz częściej firmy decydują się na tzw. zwolnienia monitorowane (Outplacement). Zapewniają zwalnianym szkolenia, pomoc psychologiczną, wsparcie w przygotowaniu dokumentów aplikacyjnych, pomoc w wyszukiwaniu ofert pracy. Działania te są bardzo skuteczne i przełamują stereotyp krzywdzącego podwładnych bankruta. Niestety naszą percepcję sytuacji na rynku pracy kształtują przede wszystkim dramaty ludzkie, pokazywane w mediach. Nie wszyscy pracodawcy zachowują się fair wobec swojej kadry - pozostawianie pracowników samym sobie, a wręcz utrudnianie im życia, zdarza się zbyt często.


I co dalej? Pierwsze kroki po utracie pracy

Zwolnieni pracownicy, którym firmy nie pomogły zdobyć nowych miejsc zatrudnienia, niezależnie od tego, czy otrzymali odprawy, czy też nie, stają przed problemem zadbania o swoją przyszłość. W najtrudniejszej sytuacji są osoby, zamieszkujące rejony o najwyższym wskaźniku bezrobocia, gdzie likwidowane zakłady są jedynym źródłem utrzymania wielu rodzin.

Zwalniani  mogą podjąć różnorodne działania, aby zachować aktywność na rynku pracy. Mogą zaangażować się min. w:

• inwestowanie otrzymanych odpraw,
• zdobywanie środków z urzędów pracy i funduszy europejskich na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej,
• uczestnictwo w bezpłatnych kursach i szkoleniach oferowanych przez urzędy pracy i organizacje pozarządowe,
• udział w stażach, programach przygotowania do zawodu i pracach interwencyjnych, umożliwiających zdobycie nowych doświadczeń,
• szukanie pracy z pomocą fachowców w zakresie doradztwa personalnego (np.  „Architektów Kariery”),
• szukanie pracy na własną rękę.
  

Niestety osoby zwolnione z pracy często nie radzą sobie z trudną sytuacją życiową. Zamiast próbować aktywnie rozwiązać swoje problemy, popadają w apatię i zachowują się biernie. Jest to naturalny odruch, jednak nie prowadzi on do niczego dobrego. Najgorszym scenariuszem jest brak jakiegokolwiek działania i tym samym pogarszanie swojego i tak trudnego położenia.  Osoby dotknięte bezrobociem potrzebują wsparcia, które pomogłoby im odzyskać wysoką samoocenę, poczucie własnej wartości. Ogromną rolę mają do odegrania w tym zakresie instytucje publiczne, charytatywne i media. Optymalne byłoby jednak większe zaangażowanie bankrutujących firm w przeprowadzanie programów kontrolowanych zwolnień.

Aby nie zabrnąć w ślepy zaułek bezrobotni powinni próbować pomóc sobie sami. Najistotniejsze jest okiełznanie własnych emocji i nabranie dystansu do zaistniałej sytuacji. Kluczowa jest świadomość tego, że zawsze istnieje nadzieja na wyjście z kłopotów, a problemy mogą stanowić bazę do podjęcia nowych działań. Niepowodzenie bywa przecież motorem zmian - bez niego nie odnosilibyśmy sukcesów. Grunt, to nie poddać się zniechęceniu, nie popaść w odrętwienie.
Bardzo ważne są kontakty z ludźmi, podejmowanie działań, które nawet, jeśli nie przynoszą korzyści finansowych, pozwalają zdobyć nowe doświadczenia, podnoszą samoocenę. Otwartość na wyzwania wbrew niesprzyjającym warunkom, owocuje często pojawieniem się nowych możliwości. W osobach tracących pracę w wyniku kryzysu drzemie przecież ogromny potencjał. Nie zostali zwolnieni z powodu braku kompetencji, ale niezależnych od nich okoliczności. Mogą stać się cennym nabytkiem dla firm ceniących sobie fachowców.

Monika Szymanek
Zespół ArchitekciKariery.pl